दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या विमान अपघाताला आज एक महिना पूर्ण होत आहे. या विमान अपघाताच्या घटनेमुळे संपूर्ण देश सुन्न झाला होता. या अपघाताची नेमकी कारणे काय आहेत? ते शोधण्याचा प्रयत्न तपास यंत्रणांकडून सुरु आहे. AAIB कडून या अपघाताचा तपास करण्यात आला असून 22 पानांचा प्राथमिक रिपोर्ट जारी करण्यात आला आहे.
या अपघाताचा तपास विविध यंत्रणांकडून सुरु आहे. यामध्ये Aircraft Accident Investigation Bureau (AAIB) चा देखील समावेश आहे. या तपासात अपघाताची नेमकी कारणे काय आहेत, ते शोधण्याच्या दृष्टीकोनातून तपास केला जात आहे. 22 पानांच्या अहवालात तपास नेमका कुठपर्यंत आला आहे, कोणत्या ऋटी आतापर्यंत आढळल्या आहेत आणि आणखी कोणत्या मुद्द्यांवर तपास सुरु आहे, याबाबत माहिती देण्यात आली आहे.
अपघाताच्या वेळी दृश्यमानता कमी होती, असं अहवालात नमूद करण्यात आलं आहे. अपघाताच्या वेळी बारामतीत दृश्यमानता ही केवळ 3 किमी इतकी होती. पण VFR नियमानुसार विमान लँडिंगसाठी किमान दृश्यमानता ही 5 किमी हवी. अजित पवार यांच्या विमान अपघाताच्या वेळी ती 3 किमी होती. त्यामुळे पहिल्या लँडिंच्या प्रयत्नावेळी ‘गो-अराउंड’चा सल्ला देण्यात आला.
यानंतर लँडिंगच्या दुसऱ्या प्रयत्नावेळी अपघाताची घटना घडली. विमान दुसऱ्या प्रयत्नात लँडिंग करत असताना धावपट्टीच्या डाव्या बाजूस कोसळले. विमान आधी झाडावर आपटले, त्यानंतर विमानाला आग लागली. या दुर्घटनेत कॉकपिट आणि केबिन पूर्णपणे जळून खाक झाले.
या अहवालात विमानतळावर योग्य हवामान (MET) सुविधा नव्हती, असं निरीक्षण नोंदवण्यात आलं आहे. तसेच धावपट्टीवरील मार्किंग फिकी झाली होती आणि रनवेवर बारीक खडी आढळली. तसेच विमानतळावर योग्य फायर-फायटिंग यंत्रणा (ARFF) उपलब्ध नव्हती. फ्लाईट डेटा रेकॉर्डरमधील (FDR) माहिती डाउनलोड करण्यात आली आहे. तर कॉकपिट व्हॉइस रेकॉर्डरची (CVR) माहिती मिळवण्यासाठी प्रयत्न केला जात आहे. ते काम देखील प्रगतीत आहे, अशी माहिती अहवालात देण्यात आली आहे.
अपघाताच्या अहवालाचा संक्षिप्त आढावा
- विमान: Learjet 45XR (नोंदणी VT-SSK)
- ऑपरेटर: VSR Ventures Pvt. Ltd.
- अपघाताची वेळ: 28 जानेवारी 2026, सकाळी सुमारे 08:46 IST
- ठिकाण: बारामती
- ऑपरेशन फेज: लँडिंग
- बळी: 5 (2 पायलट, 1 केबिन क्रू, 2 प्रवासी) – सर्व मृत
अपघाताचा तपास Aircraft Accident Investigation Bureau (AAIB) कडून सुरू असून, तो ICAO Annex-13 नुसार दोषारोपासाठी नव्हे तर भविष्यातील अपघात टाळण्यासाठी आहे.
1. हवामान व दृश्यमानता (महत्त्वाचा घटक)
- बारामती येथे स्वतंत्र MET (हवामान) सुविधा नाही.
- टॉवरने दृश्यमानता ~3000 मीटर सांगितली; परंतु VFR ऑपरेशन्ससाठी किमान 5000 मीटर आवश्यक असते.
- पुणे/मुंबई METAR मध्ये धुके/धूर (BR/FU) नोंदलेले.
- INSAT-3DR उपग्रह निरीक्षणानुसार बारामती परिसरात पातळ धुके असण्याची शक्यता.
विश्लेषण: VFR मर्यादेपेक्षा कमी दृश्यमानतेत लँडिंगचा प्रयत्न हा मोठा जोखीम घटक ठरतो.
2. एअरफिल्ड (Baramati) मर्यादा
- अनकंट्रोल्ड एअरफिल्ड – ILS/VOR/NDB नाहीत.
- फक्त VFR ऑपरेशन्स अनुमत.
- रनवे मार्किंग फिकट, सैल खडी.
- RWY-11 टेबल-टॉप (एक टोक उतारावर).
- बारामती विमानतळावर पुरेशी कुंपण/सीमा भिंत नाही, ARFF (फायर-रेस्क्यू) इन-हाउस नाही.
- विंडसॉक RWY-11 बाजूला नाही.
विश्लेषण: VIP/चार्टर जेटसाठी आवश्यक असलेली मूलभूत सुरक्षा आणि नेव्हिगेशन सहाय्ये अपुरी.
3. उड्डाण क्रम व मानवी घटक
- पहिल्या अप्रोचमध्ये Go-Around (दृश्यमानता अपुरी).
- दुसऱ्या अप्रोचमध्ये “Field in sight” रिपोर्ट केल्यानंतर लँडिंग क्लिअरन्स.
- शेवटचा रेडिओ कॉल: “Oh St… Oh St…” — तात्काळ नियंत्रण गमावल्याचा संकेत.
- विमान RWY-11 च्या डावीकडे ~50 मीटर अंतरावर झाडांवर आदळून खाली कोसळले.
विश्लेषण: Low visibility + visual illusions + tabletop runway यांचा एकत्रित परिणाम संभवतो.
4. क्रू अनुभव व थकवा
- PIC: अत्यंत अनुभवी (18,800+ तास), पुरेशी विश्रांती.
- FO: पात्र, पण अलीकडे उड्डाण कमी.
- अल्कोहोल चाचणी (BA): नकारात्मक.
विश्लेषण: थकवा/दारूचा थेट पुरावा नाही; परिस्थितीजन्य दबाव (VIP, हवामान, अनकंट्रोल्ड फील्ड) महत्त्वाचा.
5. तांत्रिक स्थिती
- विमानाची एअरवर्थिनेस वैध, MEL नाही.
- FDR डेटा यशस्वीरीत्या डाउनलोड.
- CVR थर्मल डॅमेज; डेटा रिकव्हरीसाठी National Transportation Safety Board (USA) ची मदत.
विश्लेषण: आत्तापर्यंत तांत्रिक बिघाडाचा थेट पुरावा नाही; CVR/FDR विश्लेषण निर्णायक ठरेल.
मुख्य संभाव्य योगदानकारी घटक (Preliminary)
- VFR minima पेक्षा कमी दृश्यमानता.
- अनकंट्रोल्ड एअरफिल्डची अपुरी पायाभूत सुविधा.
- टेबल-टॉप रनवे + फिकट मार्किंग.
- मानवी घटक/दृश्य भ्रम (visual illusion).
- MET माहितीची मर्यादित अचूकता.
7. अंतरिम सुरक्षा शिफारसी (अहवालानुसार)
- DGCA ने अनकंट्रोल्ड एअरफिल्डवरील VFR ऑपरेशन्सवर कठोर अंमलबजावणी करावी.
- MET सुविधा, लँडिंग एड्स सुधाराव्यात.
- वाढत्या चार्टर/VIP ऑपरेशन्ससाठी एअरफिल्ड लायसन्सिंग व ऑडिट तपासावे.
निष्कर्ष (तात्पुरता) :
हा अपघात एकाच कारणामुळे नव्हे, तर हवामान + पायाभूत सुविधा + ऑपरेशनल निर्णय यांच्या संयोगामुळे घडल्याची शक्यता आहे. अंतिम कारणे CVR/FDR सविस्तर विश्लेषणानंतर स्पष्ट होतील.
