नाशिक : वाहन चालविण्याची योग्य व नियमानुसार चाचणी न घेताच चालकांना वाहन चालविण्याचा परवाना (ड्रायव्हिंग लायसन्स) वितरित करण्याचा ‘अर्थ’पूर्ण ‘उद्योग’ प्रादेशिक परिवहन कार्यालयात सुरू असल्याचे ‘महाराष्ट्र टाइम्स’ने केलेल्या प्रत्यक्ष पाहणीत समोर आले आहे. धक्कादायक म्हणजे कार्यालयाची वेळ सकाळी दहाची असताना सकाळी साडेसातपासूनच चाचण्या घेण्याची तत्परता कशासाठी, याबाबतही आश्चर्य व्यक्त होत आहे. अशा अर्धप्रशिक्षित चालकांची फौज रस्त्यावर उतरल्यास अपघात कमी कसे होणार, असा प्रश्न त्यामुळे उपस्थित होत आहे.
वाहन चालविण्याचा परवाना मिळविण्यासाठी शिकाऊ चालकाला वाहन व्यवस्थित चालविता यायलाच हवे. वाहन परवाना देण्याचे अधिकार प्रादेशिक परिवहन विभागाला (आरटीओ) आहेत. दुचाकी, चारचाकी किंवा अवजड वाहन चालविण्याचा परवाना मिळविण्यासाठी संबंधीत चालकाला वाहतुकीच्या नियमांच्या अंमलबजावणीसह अधिकाऱ्यांसमक्ष वाहन व्यवस्थित चालवून दाखविणे बंधनकारक असते. ही चाचणी व्यवस्थित देणारा चालकच पक्का परवाना मिळण्यास पात्र ठरतो. परंतु, हात साफ नसणाऱ्या चालकांच्या ड्रायव्हिंगकडे डोळेझाक करीत चाचणीचा निव्वळ सोपस्कार पूर्ण करण्याचा ‘उद्योग’ आरटीओ कार्यालयात सध्या बहरला आहे. ड्रायव्हिंग स्कूलचालक, ‘आरटीओ’तील अधिकारी आणि काही एजंटमध्ये ‘अर्थ’पूर्ण संबंध प्रस्थापित झाल्याने वाहन चालविण्याची चाचणी उत्तीर्ण होऊन परवाना मिळविणे प्रशिक्षणार्थींना सहज शक्य होते आहे. वाढत्या अपघातांमुळे नाशिकची प्रतिमा देशपातळीवर डागाळत असताना अप्रत्यक्षपणे कुंपणच शेत खाऊ लागल्याचे ‘आरटीओ’ कार्यालयात पाहावयास मिळत आहे. ड्रायव्हिंग स्कूलच्या प्रशिक्षणार्थींना सकाळी साडेसातलाच चाचणीसाठी बोलावून निकषांनुसार काटेकोर चाचणी न घेताच त्यांच्या पारड्यात झुकते माप टाकण्यात येत असल्याचे निरीक्षण ‘महाराष्ट्र टाइम्स’ने नोंदविले आहे.
वाहन चालविण्याचा परवाना मिळविण्यासाठी शिकाऊ चालकाला वाहन व्यवस्थित चालविता यायलाच हवे. वाहन परवाना देण्याचे अधिकार प्रादेशिक परिवहन विभागाला (आरटीओ) आहेत. दुचाकी, चारचाकी किंवा अवजड वाहन चालविण्याचा परवाना मिळविण्यासाठी संबंधीत चालकाला वाहतुकीच्या नियमांच्या अंमलबजावणीसह अधिकाऱ्यांसमक्ष वाहन व्यवस्थित चालवून दाखविणे बंधनकारक असते. ही चाचणी व्यवस्थित देणारा चालकच पक्का परवाना मिळण्यास पात्र ठरतो. परंतु, हात साफ नसणाऱ्या चालकांच्या ड्रायव्हिंगकडे डोळेझाक करीत चाचणीचा निव्वळ सोपस्कार पूर्ण करण्याचा ‘उद्योग’ आरटीओ कार्यालयात सध्या बहरला आहे. ड्रायव्हिंग स्कूलचालक, ‘आरटीओ’तील अधिकारी आणि काही एजंटमध्ये ‘अर्थ’पूर्ण संबंध प्रस्थापित झाल्याने वाहन चालविण्याची चाचणी उत्तीर्ण होऊन परवाना मिळविणे प्रशिक्षणार्थींना सहज शक्य होते आहे. वाढत्या अपघातांमुळे नाशिकची प्रतिमा देशपातळीवर डागाळत असताना अप्रत्यक्षपणे कुंपणच शेत खाऊ लागल्याचे ‘आरटीओ’ कार्यालयात पाहावयास मिळत आहे. ड्रायव्हिंग स्कूलच्या प्रशिक्षणार्थींना सकाळी साडेसातलाच चाचणीसाठी बोलावून निकषांनुसार काटेकोर चाचणी न घेताच त्यांच्या पारड्यात झुकते माप टाकण्यात येत असल्याचे निरीक्षण ‘महाराष्ट्र टाइम्स’ने नोंदविले आहे.
चाचणीसाठी ‘ओव्हरटाइम’:
पेठरोड येथील ‘आरटीओ’ कार्यालयाचे कामकाज सकाळी दहा वाजता सुरू होते. त्यानंतरच प्रशिक्षणार्थी चालकाने चाचणीसाठी येणे अपेक्षित आहे. परंतु, ड्रायव्हिंग स्कूलच्या माध्यमातून वाहन चालविण्याचे प्रशिक्षण घेणाऱ्या उमेदवारांना सकाळी साडेसातलाच चाचणीसाठी आरटीओ कार्यालयाच्या मैदानावर बोलावण्यात येते. ड्रायव्हिंग स्कूलचे चालक आणि ‘आरटीओ’चे अधिकारी तेथे उमेदवारांची प्रतीक्षा करीत थांबलेले असतात. पहिल्या पाच-दहा मिनिटांत कागदपत्रांची पडताळणी झाल्यानंतर उमेदवारांना चाचणीसाठी रांगेत उभे केले जाते. बहुतांश वेळा ड्रायव्हिंग स्कूल चालकाचेच वाहन चाचणीसाठी वापरात आणले जाते. ड्रायव्हिंग स्कूल किंवा एजंटच्या माध्यमातून न येता ऑनलाइन अपॉइंटमेंट नोंदवून येणाऱ्या उमेदवारांना मात्र चाचणीसाठी कार्यालयीन वेळेत बोलावून ताटकळत ठेवले जाते.
चाचणीही थातूरमातुर:
एका ड्रायव्हिंग स्कूलचालकाचे किमान दोन किंवा चार प्रशिक्षणार्थी उमेदवार एकाच वेळी चाचणीसाठी बोलावले जातात. ड्रायव्हिंग स्कूलच्या कारमध्ये संबंधीत दोन शिकाऊ चालकांना बसविले जाते. त्यापैकी एकजण पुढे बसतो, तर दुसरा मागील सीटवर. ‘आरटीओ’च्या अधिकाऱ्याने शिकाऊ चालकाच्या बाजूला बसून तो वाहन कसे चालवतो हे पाहणे अनिवार्य असते. परंतु, अधिकाऱ्याऐवजी एजंट किंवा ड्रायव्हिंग स्कूलचालकच कारमध्ये बाजूला बसतात. एका चालकाने पूर्ण ट्रॅकवर फेरी मारून चाचणी पूर्ण करणे आवश्यक असताना अर्ध्या मार्गात कार थांबवून मागील सीटवरील दुसऱ्या प्रशिक्षणार्थी उमेदवाराला ड्रायव्हरच्या सीटवर बसविले जाते. अवघ्या दोन-पाच मिनिटांत दोन उमेदवारांच्या चाचणीचा सोपस्कार पार पाडला जातो.
हेल्मेटच नव्हे, वाहनही विनंतीवर!
दुचाकीचा परवाना मिळविण्यासाठी वाहन चालविण्याची चाचणी अनिवार्य असते. परंतु, ‘आरटीओ’ कार्यालयात चाचणीसाठी येणाऱ्या अनेक चालकांकडे स्वत:चे वाहन नसते. एवढेच नाही, तर अनेक वाहनधारक हेल्मेटदेखील सोबत आणत नाहीत. चाचणीसाठी हेल्मेट अनिवार्य असल्याने चाचणी घेणाऱ्या अधिकाऱ्यांसमोरच इतरांकडून हेल्मेट मागितले जाते. दुचाकी चालविणाऱ्या प्रशिक्षणार्थी उमेदवाराने वळण घेताना दिशादर्शक खुणा करून दाखविणे व तत्सम नियमांचे पालन करणे आवश्यक असते. परंतु, संबंधित उमेदवार नियमांचे किती पालन करतोय याकडे अधिकाऱ्यांचे लक्षच नसते हेदेखील या पाहणीत आढळून आले.
‘मटा’ने नोंदविलेली निरीक्षणे:
सकाळी साडेसातपासूनच होते चाचणीला सुरुवात
ड्रायव्हिंग स्कूलचालक किंवा एजंटच बसतो प्रशिक्षणार्थीच्या बाजूला
प्रशिक्षणार्थीच्या वाहन चालविण्याकडे पाहण्याची तसदीही घेत नाहीत अधिकारी
चाचणीवेळी अर्ध्या मार्गावरच दुसरा प्रशिक्षणार्थी बसविला जातो ड्रायव्हरच्या सीटवर
एजंट, ड्रायव्हिंग स्कूलचालकांच्या माध्यमातून चाचणीसाठी येणारे असतात निश्चिंत
चाचणीवेळी कार बंद होणार नाही एवढ्याच दक्षतेचा प्रशिक्षणार्थीला दिला जातो सल्ला
अवघ्या दोन-पाच मिनिटांत प्रशिक्षणार्थींची चाचणी होते पूर्ण
मटा भूमिका:
देशातील सर्वाधिक अपघात होणाऱ्या शहरांच्या यादीत नाशिक अव्वलस्थानी असल्याचे एका सर्वेक्षणात आढळून आलेले आहे. हे अपघात, तसेच त्यात बळी जाणाऱ्यांची संख्या कशी कमी होईल यासाठी उपाययोजना अपेक्षित असताना, येथे चक्क वाहन चालविता येत नसलेल्या किंवा पुरेसे प्रशिक्षण नसलेल्या उमेदवारांना परवाना दिला जात आहे. हीच मंडळी उद्या रस्त्यावर उतरल्यास अपघात घडण्याची दाट शक्यता आहे. ‘चिरीमिरी’साठी वाहन परवाने वाटपाचे उद्योग होत राहिल्यास अपघातांची संख्या कशी कमी होणार, या प्रश्नाचे उत्तर परिवहन खात्याकडे आहे का, याचा विचार होण्याची वेळ आली आहे. गैरमार्गाने परवाने मिळविणारे आणि देणारे यांच्यावर ठोस कारवाई होणार आहे का? राज्य शासन याबाबत काही ठोस धोरण ठरविणार आहे का?