ॲसिडिटी ज्याला वैद्यकीय भाषेत ‘ॲसिड रिफ्लक्स’ (Acid Reflux) म्हणतात, ही एक अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये जठरातील हायड्रोक्लोरिक ॲसिड (HCl) अन्नाचे पचन करण्याऐवजी उलट दिशेने अन्ननलिकेत येऊ लागते. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन मधील एका अहवालानुसार, अहवालानुसार, भारतातील सुमारे ३०% ते ४०% लोक दर आठवड्याला ॲसिडिटीच्या समस्येला सामोरे जातात.
ॲसिडिटीकडे दुर्लक्ष करणे गंभीर
ॲसिडिटीकडे दुर्लक्ष करणे गंभीर
सततची ॲसिडिटी ही केवळ पोटापुरती मर्यादित नसून ती घसा, दात आणि फुफ्फुसांना सुद्धा हानी पोहोचवू शकते. जेव्हा आपल्याला छातीत जळजळ जाणवते, तेव्हा ती फक्त अस्वस्थता नसून शरीराने पचनसंस्थेत बिघाड झाल्याचा दिलेला एक सिग्नलच असतो. आपल्या पारंपरिक भारतीय जेवणात मसाले आणि तेलाचा वापर वाढल्याने ही समस्या आता लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांनाच सतावत आहे. आपण जे खातो ते पचण्याऐवजी जर शरीराला त्रास देऊ लागले तर त्याचा परिणाम आपल्या कार्यक्षमतेवर आणि मानसिक शांततेवर होतो. म्हणूनच, ॲसिडिटीकडे दुर्लक्ष करणे हे भविष्यात अल्सर किंवा कॅन्सरसारख्या आजारांना निमंत्रण देण्यासारखे ठरू शकते.
ॲसिडिटीचे प्रकार
ॲसिडिटीचे प्रकार
आपल्या जठरात अन्न पचवण्यासाठी ॲसिड तयार होते. जेव्हा या ॲसिडचे प्रमाण वाढते किंवा अन्ननलिकेचे झडप (LES) सैल होते, तेव्हा ॲसिडिटी होते. याचे मुख्य प्रकार म्हणजे
- दीर्घकालीन समस्या म्हणजेच गर्ड (GERD)
- ‘हायपरॲसिडिटी’.
याची मुख्य कारणे म्हणजे अतिमसालेदार आहार, चहा-कॉफीचे अतिसेवन, धूम्रपान आणि जेवणाच्या अनिश्चित वेळा. विशेषतः जे लोक रात्री उशिरा जेवतात किंवा जेवल्यानंतर लगेच झोपतात, त्यांच्यामध्ये हे प्रमाण सर्वाधिक असते. तसेच, वाढते वजन आणि गर्भधारणेदरम्यानही पोटावरील दाब वाढल्याने ॲसिडिटीचा त्रास होतो.
ॲसिडिटीची लक्षणे
ॲसिडिटीची लक्षणे
मायो क्लिनिकनुसार,
- छातीत किंवा पोटाच्या वरच्या भागात जळजळ होणे
- आंबट ढेकर येणे
- तोंडात कडवट पाणी येणे
- घसा बसणे
- कोरडा खोकला
ही देखील महत्त्वाची लक्षणे आहेत. हा त्रास प्रामुख्याने आयटी क्षेत्रातील कर्मचारी (बैठी जीवनशैली), विद्यार्थी (ताण आणि फास्ट फूड) आणि ज्यांना पित्ताचा त्रास अनुवांशिक आहे अशा लोकांना जास्त होतो. जर तुम्हाला वारंवार पोट फुगल्यासारखे वाटत असेल (Bloating) किंवा अन्न गिळताना त्रास होत असेल तर हे ॲसिडिटी वाढल्याचे गंभीर संकेत आहेत.
ॲसिडिटीमुळे काय नुकसान होते?
ॲसिडिटीमुळे काय नुकसान होते?
अनेकांना वाटते ॲसिडिटी फक्त पोट किंवा अपचनाचा आजार आहे, पण ते चुकीचे आहे. सततच्या ॲसिड रिफ्लक्समुळे अन्ननलिकेला (Esophagus) सूज येऊन तिथे जखमा (Ulcers) होऊ शकतात. यामुळे ‘बॅरेट इसोफॅगस’ हा कॅन्सरपूर्व आजार होऊ शकतो. याशिवाय, पोटातील ॲसिड घशापर्यंत आल्यास फुफ्फुसांत जळजळ होऊन अस्थमाची लक्षणे दिसू शकतात. ॲसिडमुळे तोंडातील दातांच्या इनॅमलचे नुकसान होते, ज्यामुळे दात किडण्याचे प्रमाण वाढते. तसेच, यामुळे जठराच्या नाजुक अस्तरांना छिद्र पडण्याचा (Perforation) धोकाही असतो.
ॲसिडिटी कमी करण्यासाठी उपाय
ॲसिडिटी कमी करण्यासाठी उपाय
ॲसिडिटी नियंत्रणासाठी आहार हाच सर्वोत्तम उपचार आहे. ‘जॉन्स हॉपकिन्स मेडिसिन च्या अहवालानुसार, ‘अल्कलाईन’ (Alkaline) पदार्थ जसे की केळी, कलिंगड, काकडी आणि नारळ पाणी पोटातील ॲसिड शांत करतात.
- काय खावे :
थंड दूध (साखर न टाकता), ओवा, बडीशेप, आले, ताक आणि हिरव्या पालेभाज्या.
- काय टाळावे :
लिंबूवर्गीय फळे (संत्रे, लिंबू – रिकाम्या पोटी), चहा, कॉफी, चॉकलेट, मद्यपान, तळलेले पदार्थ आणि कार्बनयुक्त पेये जसे की कोल्ड ड्रिंक्स.
- व्यायाम :
‘वज्रासन’ जेवणानंतर ५-१० मिनिटे केल्यास पचन सुधारते. याशिवाय संथ चालणे (Brisk Walking) आणि ‘शीतली प्राणायाम’ शरीरातील उष्णता कमी करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरतात.
ॲसिडिटी कायमची घालवण्यासाठी नियम
ॲसिडिटी कायमची घालवण्यासाठी नियम
- रात्रीचे जेवण झोपण्यापूर्वी किमान ३ तास आधी असावे.
- जेवताना पाणी पिणे टाळावे.
- जेवणानंतर अर्ध्या तासाने पाणी प्यावे.
- एकाच वेळी खूप जास्त खाण्याऐवजी (Heavy Meals) दिवसभरात थोडे-थोडे ५ वेळा खावे.
- झोपताना डोक्याची बाजू थोडी उंच ठेवावी (Elevated Pillow), ज्यामुळे ॲसिड वर येणार नाही.
- तणाव कमी करण्यासाठी योगासने केल्यास पचनसंस्थेचे कार्य सुधारते.
ॲसिडिटी हा केवळ पोटाचा साधा त्रास नसून तो तुमच्या जीवनशैलीतील चुकीच्या सवयींचा परिणाम आहे. विज्ञानाने सिद्ध केलेले काही उपाय आणि आहार पद्धती अवलंबल्यास तुम्ही औषधांशिवाय ही समस्या दूर करू शकता. आपले शरीर हे निसर्गाचे एक उत्तम यंत्र आहे, त्याला योग्य इंधन अर्थात आहार आणि योग्य विश्रांती दिल्यास ते स्वतःला बरे करू शकते.