‘शिवाजी : हिंदू किंग इन इस्लामिक इंडिया’ हे इंग्रजी पुस्तक ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेसने 13 फेब्रुवारी 2003 या दिवशी प्रकाशित केलं होतं. अमेरिकन इतिहास अभ्यासक जेम्स लेन हे त्याचे लेखक होते. त्या पुस्तकात छत्रपती शिवाजी महाराज, जिजाऊंबद्दल आक्षेपार्ह लिखाण होतं. पुस्तकाच्या पान क्रमांक 31, 33, 34 आणि 93 वर महाराजांबद्दल केलेली विधाने कोणत्याही योग्य पडताळणीशिवाय प्रकाशित केल्याची चूक कबूल केली आहे. तसेच शिवप्रेमींच्या भावना दुखावल्याचे मान्य केलं आहे.

जेम्स लेन लिखित ‘शिवाजी : हिंदू किंग ऑफ इस्लामिक इंडिया’ पुस्तकात राजमाता जिजाऊंबद्दल बदनामीकारक मजकूर छापण्यात आला होता. त्याविरोधात महाराष्ट्रात आणि विशेषत : पुण्यात हिंसक पडसाद उमटले होते. यासंदर्भात जाहीर नोटीस प्रसिद्ध करून ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रकाशनाने खासदार उदयनराजे भोसले आणि जनतेला झालेल्या त्रासाबद्दल दिलगिरी व्यक्त केली आहे.

Chhatrapati shivaji maharaj: ‘छत्रपती शिवाजी महाराज पाटीदार होते’, भाजपच्या केंद्रीय मंत्र्याचं खळबळजनक विधान; संजय राऊत भडकले, म्हणाले…

अमेरिकन लेखक जेम्स लेन यांना मदत केल्याचा ठपका काही इतिहासतज्ज्ञांवर ठेवण्यात आला होता. तसेच त्यांच्यावर जोरदार टीका देखील झाली होती. पुण्यातील भांडारकर प्राच्यविद्या संस्थेवर हल्ला करून तेथील वस्तूंची तोडफोड करण्यात आली होती. या प्रकरणाला ब्राह्मण विरुद्ध मराठा, असा जातीय रंग दिला गेला होता.

पुस्तकात छत्रपती शिवाजी महाराज आणि जिजाऊंबद्दलचे लिखाण बदनामीकारक होते, हे खुद्द ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रकाशनाने कबूल केल्यानंतर आता इतिहास संशोधक आणि शिवप्रेमी आणि राजकीय वर्तुळातून काय प्रतिक्रिया येतात, हे पाहणे देखील मी महत्वाचे आहे.

इतिहास संशोधक इंद्रजित सावंतांची प्रतिक्रिया

दरमम्यान, ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस ने दिलगिरी व्यक्त केल्यानंतर इतिहास संशोधक इंद्रजित सावंत यांनी प्रतिक्रिया दिली आहे. ते म्हणाले की, “जेम्स लेनच्या पुस्तकातील लिखाण अत्यंत विकृत आहे. त्या लिखाणामुळे शिवप्रेमींच्या भावना दुखावल्या होत्या. तो मजकूर काढून टाकावा. पुस्तकावर बंदी घालावी आणि माफी मागावी, अशी मागणी शिवप्रेमींनी त्यावेळी केली होती. आता त्याला पुरावे नाहीत आणि आम्ही माफी मागतोय, अशी काय उपरती ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेसला २२ वर्षांनी झाली?” असा सवाल त्यांनी केला.

“तसेच गेल्या २२ वर्षात त्यांनी काय संशोधन केलं, त्याबद्दल सविस्तर खुलासा केला पाहिजे. फक्त चार ओळीत माफी मागून चालणार नाही. महाराष्ट्राची सामाजिक वीण उसवणारं काम त्यांनी केलेलं होतं. महाराष्ट्रात ब्राम्हण-ब्राम्हणेत्तर वाद, महाराष्ट्राचं सौंदर्य आणि सामाजिक वीण उसवण्याचं काम त्यांनी केलं. त्याबद्दल चार ओळीत माफी, हे पटण्यासारखं नाही. जेम्स लेनच्या लिखाणाचं समर्थन करणाऱ्या ज्या प्रवृत्ती महाराष्ट्रात होत्या, त्यांनी स्वतःचं तोंड परत आरशात बघावं आणि स्वतःमध्ये सुधारणा करून घ्याव्यात, असा उपरोधिक सल्ला देखील इंद्रजित सावंतांनी दिला आहे.

लेखकाबद्दलसुनिल लाटेसुनिल प्रभाकर लाटे, हे एक पत्रकार आहेत. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ येथून बी.ए व एम.ए. पत्रकारितेचं पदव्यूत्तर शिक्षण पूर्ण केलं आहे. कॉलेज जीवनातच ‘दैनिक दिव्य मराठी’मध्ये पत्रकारितेचं प्रत्यक्ष प्रशिक्षण घेतलं आहे. दोन वर्षे ‘लोकसत्ता डॉट कॉम’साठी ‘फोटोगॅलरी व वेबस्टोरी’ या विभागात काम केलं आहे. ते ६ ऑक्टोबर २०२५ पासून ‘महाराष्ट्र टाईम्स’ ऑनलाईनमध्ये कार्यरत आहेत. राजकारण, मनोरंजन, क्रीडा या विषयांच्या लिखाणात आवड आहे. याशिवाय काव्य लेखन, गीत लेखन आणि सादरीकरणातही स्वारस्य आहे. फोटोग्राफी, फोटो, व्हिडिओ संपादनातही खास रस आहे… आणखी वाचा